Sabor frulaša Srbije „Oj Moravo” u Prislonici: pastirska frula, graditelji instrumenata i Vujan
U pitomom podvujanskom selu Prislonica kod Čačka svakog jula održava se Sabor frulaša Srbije „Oj Moravo” — najznačajnija smotra u zemlji posvećena tradicionalnoj pastirskoj fruli i majstorima koji ručno izrađuju drvene duvačke instrumente. Za razliku od bučnih vašara, Sabor u Prislonici odiše kamernom, domaćinskom atmosferom u kojoj se pod krošnjama lipa i šljiva čuju najtananije melodije srpskog muzičkog nasleđa.
- T
- a
- k
- m
- i
- č
- e
- n
- j
- e
- u
- i
- z
- v
- o
- r
- n
- o
- m
- (
- p
- a
- s
- t
- i
- r
- s
- k
- o
- m
- )
- i
- s
- a
- v
- r
- e
- m
- e
- n
- o
- m
- s
- v
- i
- r
- a
- n
- j
- u
- n
- a
- f
- r
- u
- l
- i
- z
- a
- „
- Z
- l
- a
- t
- n
- u
- f
- r
- u
- l
- u
- ”
- ,
- u
- l
- i
- c
- a
- g
- r
- a
- d
- i
- t
- e
- l
- j
- a
- d
- r
- v
- e
- n
- i
- h
- i
- n
- s
- t
- r
- u
- m
- e
- n
- a
- t
- a
- ,
- t
- a
- k
- m
- i
- č
- e
- n
- j
- e
- m
- l
- a
- d
- i
- h
- f
- r
- u
- l
- a
- š
- a
- i
- i
- z
- l
- o
- ž
- b
- a
- s
- t
- a
- r
- i
- h
- j
- e
- l
- a
- .
| Deo programa / celina | Mesto dešavanja | Šta se dešava na terenu |
|---|---|---|
| Subota pre podne i po podne | Saborište u Prislonici i ulica graditelja frula | Otvaranje izložbe ručno rađenih frula, dvojnica, kavala i okarina; stručni skup „Besede pod Vujnom”, prikaz pripreme starih jela čačanskog kraja i takmičenje mladih frulaša. |
| Subota uveče: Takmičenje u izvornom sviranju („Iznad izvora”) | Glavna pozornica Saborišta u Prislonici | Nastup najboljih izvornih frulaša iz cele Srbije koji sviraju sami, bez pratnje orkestra, čuvajući stare pastirske improvizacije i lokalna kola. |
| Nedelja pre podne i po podne | Manastir Vujan i Saborište u Prislonici | Jutarnja liturgija u obližnjem manastiru Vujan, radionice izrade frule za posetioce i nastup pevačkih grupa i kulturno-umetničkih društava. |
| Nedelja uveče: Takmičenje u savremenom sviranju za „Zlatnu frulu” | Glavna pozornica Saborišta | Koncertno nadmetanje vrhunskih frulaša uz pratnju velikog narodnog orkestra i dodela nagrade „Zlatna frula” i statuete Save Jeremića. |
Šta posetilac može da čuje i vidi na Saborištu u Prislonici
Sabor u Prislonici osnovan je 1988. godine u čast legende srpske frule Save Jeremića i brojnih bezimenih pastirskih svirača Šumadije, Pomoravlja, Homolja i Stare planine. Celo događanje smešteno je u uređeno seosko Saborište u Prislonici, okruženo drvenim vajatima i tribinama u obliku amfiteatra.
Program je osmišljen tako da posetilac u potpunosti razume razliku između dva sveta frule. Prve večeri, u kategoriji „Iznad izvora”, svirači izlaze na scenu sami, u narodnoj nošnji svog kraja, sa malom pastirskom frulom (dudukom, sviralom ili dvojnicama) bez ikakvih tehničkih pomagala. Oni najpre izvode slobodnu pastirsku melodiju („putničku”, „ovčarsku” ili „jutarnju” pesmu bez čvrstog takta, kojom su se čobani nekada dozivali sa brda na brdo), a zatim staro kolo svog zavičaja. Druge večeri scena pripada savremenom koncertnom sviranju uz pratnju orkestra, gde frula pokazuje izuzetnu virtuoznost.
Ulica graditelja frula: kako od komada stare šljive ili drena nastaje instrument
Za mnoge posetioce najzanimljiviji deo Sabora dešava se tokom dana pod drvenim tremovima, gde svoje radove izlažu najbolji graditelji frula, dvojnica i kavala u Srbiji. Ovde možete uživo posmatrati majstore dok ručnim svrdlima buše kanal u drvetu, nožićem precizno režu „glasnicu” (prozorčić na vrhu frule od čijeg ugla zavisi čistoća tona) i ukrašavaju instrument pletenom korom trešnje, rogom, srebrom ili sitnim duborezom.
U razgovoru sa majstorima saznaćete zašto se za dobru frulu drvo suši u hladu i po deset godina i zašto su najcenjenije frule od starog šljivovog drveta (posebno divlje šljive dženarike ili stare požegače), drena, šimšira, bagrema, klena i zove. Svaki posetilac može na licu mesta da proba i kupi instrument — od jednostavne đačke frule do profesionalno naštimovanih dvodelnih instrumenata.
Kako nastaje koncertna i pastirska frula: drvo šljive, drena i šimšira
U dvorištima Prislonice tokom Sabora posebnu pažnju privlače graditelji frula čije su radionice pravi mali ateljei akustike. Tradicionalna srpska frula izrađuje se od tvrdog, plemenitog drveta koje se suši u prirodnim uslovima najmanje pet do deset godina: najčešće od stare šljive džanarike ili požegače, drena, šimšira, divlje kruške, klena ili bagrema.
Izrada frule zahteva izuzetnu preciznost: od bušenja unutrašnjeg kanala (duše frule), oblikovanja piska i prozora na kome nastaje ton, do otvaranja šest rupica za prste i štimovanja instrumenta. Dok je izvorna pastirska frula jednostavna i nema metalnih delova, savremene koncertne frule često su dvodelne (sa štim-prstenom) kako bi mogle precizno da se usklade sa orkestrom.
Posetioci u Prislonici mogu isprobati frule u različitim tonalitetima (od dubokih kaval-tonova do visokih frulica), čuti savete majstora o održavanju drveta lanenim ili bademovim uljem i kupiti svoj prvi instrument direktno od graditelja.
Stara jela pod Vujnom i obilazak manastira Vujan i Gornje Trepče
Tokom Sabora u Prislonici organizuje se i takmičenje u pripremi starih jela podvujanskog i takovskog kraja: domaćice iznose proju od belog kukuruza, pite savijače sa sirom i zeljem, jagnjeću sarmicu, kupus iz zemljanog lonca, krofne i slatko od šumskih jagoda i belih trešanja.
Selo Prislonica nalazi se na izuzetno povoljnom mestu za izlet: leži tik uz Ibarsku magistralu (i nedaleko od isključenja Preljina na auto-putu „Miloš Veliki”), na 13 kilometara od Čačka i 10 kilometara od Gornjeg Milanovca. Od samog Saborišta vodi šumski put uz padinu planine Vujan (oko 4 kilometra) do srednjovekovnog manastira Vujan (u kojem je sačuvan krst koji je izrezbario potonji patrijarh Pavle dok se tu lečio 1946. godine), a odmah sa druge strane brda nalazi se Atomska Banja Gornja Trepča.
Kako najbolje isplanirati dan na manifestaciji u mestu Prislonica
Poseta manifestaciji Sabor frulaša Srbije „Oj Moravo” u Prislonici u naselju Prislonica (Čačak) pruža najviše zadovoljstva kada se spoji sa upoznavanjem samog mesta i njegovih domaćina. Najiskusniji posetioci stižu u jutarnjim časovima, dok se vatre tek potpaljuju, štandovi uređuju, a učesnici u miru pripremaju svoje specijalitete, instrumente ili rukotvorine. To je trenutak kada možete bez gužve razgovarati sa kuvarima, vinarima, zanatlijama i čuvarima tradicije i čuti priče koje se ne nalaze u brošurama.
Za porodice sa decom i izletnike koji dolaze iz udaljenijih gradova preporučuje se da središnji deo dana iskoriste za praćenje glavnog takmičarskog ili kulturno-umetničkog programa i zajednički ručak, a popodnevne sate za šetnju kroz Prislonica ili obilazak nekog od obližnjih izletišta u regiji Šumadija i Pomoravlje. Udobna obuća, zaštita od sunca tokom letnjih meseci i malo gotovine za kupovinu domaćih proizvoda na tezgama malih proizvođača osnovni su preduslovi za bezbrižan izlet.
| Mesto održavanja | Prislonica, opština Čačak |
|---|---|
| Kraj Srbije | Šumadija i Pomoravlje |
| Doba godine u kalendaru | Druga polovina jula |
| Tradicija održavanja | 1988. godine |
| Domaćini i organizacija | Savet Sabora frulaša „Oj Moravo”, MZ Prislonica i Turistička organizacija Čačka |
Česta pitanja posetilaca
Mogu li deca i početnici na Saboru u Prislonici da kupe prvu frulu i nauče osnovni prstored?
Da. U ulici graditelja frula majstori i mladi frulaši rado pokazuju posetiocima i deci kako se drži frula, kako se pravilno duva u glasnicu i gde se može nabaviti osnovni priručnik za učenje.
Da li se ulaz na Saborište u Prislonici naplaćuje?
Ulaz na programe Sabora frulaša u Prislonici je tradicionalno slobodan za sve posetioce.